Yazın ateşi ile yanıp, yağmuru ile ıslandığımız son bir hafta içinde:

     Gün geçmiyor ki karın ağrısı, dert olmasın.

     Gün geçmiyor ki ishal, keyif kaçırmasın.

     Gün geçmiyor ki mide bulantısı, tarife gerek duymasın.

Birebir tedavi ettiklerimin üzerine, satılmış Telekom’un tele fonu ile yardımcı olmaya çalıştıklarım,  çarpan ve çarpılan misali çoğalınca, bu hafta, ishallerin baş paraziti amibi yazmak, görev duygum oluverdi.

Hani, malmülk satışına anında organize adalet operasyonları nedeniyle, Ankara, İzmir ekseninde toplumsal vertigo krizine yakalanıp da mide bulantısı çektiğimiz şu günlerde, doğru teşhis koyalım ki; doğasal parazitler ile tele komik parazitler arasındaki farkı daha iyi ayırt edelim diye…

Her yaz, bu dertleri başımıza saran amibiyaz’ı ve o’nun etkeni amip’i yakından tanıyalım ki, gerçekler ve alınacak önlemler adına akla uygunu paylaşalım.

            Amibiyaz, amip adını da verdiğimiz bir parazitin, kalın bağırsaklarımıza yerleşmesi sonucu ortaya çıkan bir hastalık halidir. Hiçbir belirti vermeden sessiz bir bekleyiş içerinde olabileceği gibi, çok hafif ya da çok şiddetli rahatsızlıklara da neden olabilir. Hafif bir ishal ya da dizanteri adını verdiğimiz tehlikeli ishaller gibi. Sadece kalın bağırsaklarda kalmayıp, başta karaciğer olmak üzere pek çok organlarımıza da yayılabilir.

         Bu parazitin tıbbi edebiyattaki adı, E. Histolitika dır. Dünyada en sık görülen parazittir. Ülkemizde görünme sıklığı sırasıyla, Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgeleridir.

Su ile bulaşır

Başlıca bulaşma kaynağı sulardır. Özellikle alt yapının tam oturmadığı ve yeterli dezenfeksiyonun sağlanamadığı yazlık yörelerde, artezyen kuyularından temin edilen sular, büyük risk oluşturmaktadır. Parazitle kirlenmiş bu sulardan, ağız yoluyla alınan tek bir kist dahi hastalığı başlatabilmektedir.

Çoğumuz, bu suları “Nasıl olsa içmiyoruz” diye düşünsek de, meyve ve sebzelerimizi yıkadığımızı, dişlerimizi fırçalayıp, ağzımızı çalkaladığımızı unutmayalım!

Kist alıp da hastalanmamış ancak, günde 50 milyona yakın kisti dışkıyla atabilen kişilerin varlığı son derece önemlidir. Bu, turizm - gıda sektöründe çalışan kişilerin denetiminin, ne kadar önemli olduğunu bize sürekli anımsatmalıdır.

Kalın bağırsağa yerleşen parazit, çoğalarak ülsere neden olur. Etkin bir şekilde tedavi edilmediğinde karaciğere yayılır. Burada apse adını verdiğimiz bir iltihaplanma süreci başlatır. Ayrıca akciğere, böbreklere, deriye ve beyin’e de yayılabilir.

Başlangıçta sadece hazımsızlık, iştahsızlık ve mide bulantısı yakınmaları dile getirilir. Yarı sulu ve pis kokulu bir dışkılama başlar. Bu belirtiler, iki haftalık süre içinde azalıp artarak devam ederler.

Kendiliğinden iyileşenler olabildiği gibi, sözünü ettiğimiz organlara yayılıp apse şekillerine dönüşerek organlara özgün hastalıklara neden olabilir.

Hastalığın dizanteri şekli, son derece dramatik bir tablo gösterir.

Ani ve çok şiddetli bir karın ağrısı ile başlar. Dışkılama ağrılıdır. Sık ve bol miktarda yapışkan, kanlı bir dışkı söz konusudur. Günde 20-30 arası dışkılama olabilir. Özellikle çocuklarda ishal olmadan sadece kanama görülebilir. Orta veya yüksek ateş görülebilir.

         Sağ yan ağrısı, karaciğerde büyüme ve ateş, karaciğer amibiyazı’nın karakteristik bulgularıdır.

         Kesin tanı, dışkıda parazit ya da kistlerin gösterilmesi ile konur. Görülmediği zaman, tek bir dışkı tahlili ile yetinmeyip, 6 gün üst üste dışkı tahlili yaparak teşhis ettiğimiz bir hayli olgu anımsıyorum.

Kanda ELISA antikor test’ini, amibiyaz teşhisini desteklemek amacıyla kullanıyoruz.

Taşıyıcılık da önemlidir. Taşıyıcıların, hiçbir hastalık belirtisi göstermeseler de, tedavi edilmelerinin gerektiği düşüncesindeyim.

         Tedavide en etkili ilaç metronidazol dür. Ancak, parazitin kist şekillerine etkili olmadığından, böyle durumlarda tetrasiklin isimli antibiyotiği de birlikte kullanmaktayız.

Korunma

*Açıkta satılan yiyecek ve içecekleri tüketmeyin

*Sularınızı en az 10 dakika kaynattıktan sonra kullanın

*Yemekten önce ve sonra ellerinizi mutlaka yıkayın

*Lokanta ve benzeri sektörde çalışanların, düzenli sağlık kontrollerinin yapıldığından emin olun.

Amibiyaz riski taşıyanlar

*Bebekler

*Bakıma muhtaç olanlar

*Gebeler

*Eş cinseller

*Kanser hastaları

*Kortizon kullananlar

İshal diyeti nasıldır?

*İshal düzelene kadar posasız ve yağsız gıdalar alınmalıdır.

*Yani sebze, meyve, çikolata, kızartma, kuru yemiş gibi gıdalar tüketilmemelidir.

*Yağsız makarna, pirinç pilavı, haşlanmış patates, haşlanmış yağsız et ve tavuk, yağsız ızgara köfte yenebilir.

*Bol miktarda su-sıvı içilmelidir. Ayran ve soda tercih edilmelidir.