Dr Tuncay Filiz

Bilim adamları yeni bir diyet geliştirdi. Ama bunun adı, ne 'Yaz geliyor kilo verelim diyeti', ne de 'sebze-meyve yiyelim sağlıklı yaşayalım diyeti.'
Bunun adı, 'Akıl Diyeti.' Bakın neler yersek, aklımıza mukayyet olabiliyoruz. İşte o müthiş beyin gıdaları... Amerika'nın ünlü Newsweek dergisi bu hafta ilginç bir sağlık haberi yayınladı. Buna göre Amerikalı bilim adamları, akıl hastalıkları ve özellikle depresyona karşı koruma sağlayabilen son derece basit bir diyet hazırladılar. Araştırmalar ve tesadüfler sonucu keşfedilen bu diyet, şimdi medya dünyasının favorisi olan 'kilo verme, form koruma, yaza hazırlanma 'diyetlerini bile sollayarak gündemin bir numaralı konusu oldu.
Depresyon ve kilo
Bilim adamları zaten 'Her şey kafada' başlar sloganıyla 'akıl sağlığımızı koruyalım' diyetinin zaten kilo sorunlarını da çözebileceğini savunuyorlar.
'Çünkü' diyorlar 'Depresif bir insan ya sürekli yemek ister ya aştan kesilir. Ama depresyondan uzak yaşayan sağlıklı bir insan zaten normal yiyecektir. Kilo sorunu olmaz. Ya da en azından bu büyük bir sorun olmaz.'

Psikiyatrik rejim
Akıl sağlığımızı koruyalım' diyeti nedir? Bilim adamları ona 'Psikiyatrik rejim' diyorlar. Beyne 'iyi gelen' gıdalardan oluşan bir diyet. Beyni güçlendiren, strese karşı dirençli hale getiren, ilerde ortaya çıkabilecek depresyon, manik-depresyon, doğum sonrası depresyon, intihar eğilimi, bipolar düzensizlik gibi rahatsızlıkları önleyebilen bir diyet. Üstelik çok kolay. Diğer bildiğimiz diyetlere hiç benzemiyor. Listedeki gıdalardan, birini bir gün, diğerini bir başka gün, gönlünüzce tüketmeniz yeterli.
İşte akıl sağlığı diyeti
Temelde iki önemli gıda var. Biri balık; Özellikle somon balığı. Diğeri de ceviz. Bir de yan gıdalar var: Yumurta, ıspanak, buğday ve balık yağı. Her gün biraz ceviz atıştırmak zor değil. Ya da bir gün ceviz, ikinci gün bir yumurta, üçüncü gün somon balığı, ıspanak.... Neden mi bu gıdalar? Çünkü hepsi Omega-3 adı verilen bir madde içeriyor. Bu da beyin fonksiyonlarını
düzenlemeye yarıyor. Şu sıralar ABD'nin bazı hastanelerinde depresyon tedavisi gören hastalara ilaç tedavisi bu yiyeceklerle destekleniyor.
Sonuçlar giderek daha iyiye gidiyor.
'Hasta x'le başladı.
Psikiyatri uzmanı ve ünlü Harvard Üniversitesi'nde öğretim görevlisi Andrew Stoll meslek yaşamı boyunca sayısız manik-depresif gördüğünü, ama hiç birinin 'Hasta X' adını verdiği orta yaşlı bir adamdan daha kötü durumda olmadığını anlattı. 'Hasta X' ilk manik krizini Roma'da tatil yaparken yaşamış. Aşırı hareketli, bağırıp çağıran 'Hasta X' önce bir karakola, sonra da bir hastanenin psikiyatri bölümüne düşmüş. Oradan da kaçmış, yeniden tutuklanmış ve sonunda İtalyan polisi onu bir uçağa bindirip ABD'ye postalamış. Boston'daki doktor Stoll'a başvuran 'Hasta X', işte bu 'akıl sağlığı Diyeti'nin ortaya çıkarılmasında önemli bir rol oynadı.
İlk balıklı deneme
Doktor Stoll, 'Hasta X'e bilinen tüm klasik tedavi yöntemlerini uyguladı.
Ama en güvenilen 'lityum tedavisi' bile bir işe yaramadı. Ayrıca hasta, bu güçlü ilaç tedavisinin yan etkilerini kaldıramadı. İşte o zaman Doktor Stoll pek alışık olmayan bir yönteme başvurdu.
Hastasına 'Lityum almaya devam et ama her gün somon balığı da ye' dedi.Hasta tavsiyeye uydu. Bir ay bile geçmeden tedavi, doktoru bile şaşırtacak kadar başarılı oldu.
Vücut güzeliği mi?Beyin sağlığı mı? Bunun üzerine daha pek çok deneme yapıldı. Dr. Stoll oturup bir de kitap yazdı. 'Omega-3 bağlantısı' adlı kitapta balık yağındaki Omega-3 diye adlandırılan doymuş yağ asitlerinin bazı psikiyatrik hastalıklara karşı nasıl etki ettikleri anlatılıyor.
'Beyin, yüzde 60 yağdan oluşan bir organ ve doğru düzgün çalışması için Omega-3 yağ asitlerine ihtiyacı var. Oysa son yıllarda 'form korumak' uğruna insanlar balığın bile yağsız olanının seçti. Ve müthiş sonuç:
İnsanlar vücut güzelliği için, aslında hiç bilmeden beyin sağlığını riske attılar' diyor Doktor Stoll.

Sebep ve sonuç
Bu sonuca diğer bilim- adamları da katılıyor. Dahası bazıları zayıflamak için yapılan diyetlerin beyni riske attığı gibi, kalp sağlığı için de sorun yaratıyor. İstatistikler ise bunu açıkça gösteriyor.
Diyet yapanlar arttıkça kalp hastalıkları da artıyor. İnsanlar daha kolay depresyona giriyor.
Amerika'da yapılan bir ulusal araştırmaya göre balık tüketimi düştükçe,depresyon, intihar eğilimi, kalp krizi vakaları artıyor. Araştırmayı yöneten Ulusal Sağlık Enstitüsü'nden Doktor Joseph Hibbeln 'Artık bu hastalıkların neden artış gösterdiğini biliyoruz' dedi.
Omega-3 temel gıda
Omega-3 dedikleri madde, herkes için önemli. Ama anne adayları ve yeni doğmuş bebekler için daha da önemli. Ceninler genellikle beyin geliştirmek için anneden bol bol Omega-3 çekerler. Eğer anne adayı zaten yetersiz Omega-3 alıyorsa, doğum sonrası depresyona girmesi kaçınılmaz oluyor.
Embriyo bu maddeye özellikle 3. aydan sonra ihtiyaç duyar. Doğumdan sonra ise anne sütünden temin eder. Diğer süt tozları ise bu maddeden çok az içerir.

Doktor Hibbeln 'Artık hiç kimsenin Omega-3 asitlerinin beyin hücrelerinin oluşumunda ve bakımında önemli bir rol oynadığını inkar etmiyor. Ama aynı madde akıl hastalıklarının tedavisinde işe yarar mı? İşte şimdi sorulan soru bu. Elde ettiğimiz ilk bulgular son derece cesaret verici. Özellikle depresyon konusunda' diyor.

Tedavi için erken
Doktor Stoll, 60 depresyon hastasıyla denemelerini şöyle yaptı. 30'una,ilaç tedavisinin yanı sıra her gün balık yemeği yedirdi. Diğer otuzu ise eski mönüyü sürdürdü. Balık yiyenlerde öyle büyük bir iyileşme kaydedildi ki Doktor Stoll dokuz ay için planladığı deneyin dördüncü ayında ikna oldu.
Şu sıralar İngiltere'de de bu 'akıl diyetini' araştıran uzmanlar benzer sonuçlar elde ettiler. Dahası sadece depresyon değil, şizofreni hastalarında da bazı ilerlemeler oldu. Ciddi akıl hastalıklarının tedavisi için bu henüz emekleme çağı sayılıyor.

Doktor Stoll 'Artık kesin olan şu ki, normal bir insan akıl sağlığını
korumak için bu diyetten çok iyi faydalanabilir' diyor.

Günde 1-2 gram
Amerikan Kalp Birliği, bu yeni araştırmaların sonuçları doğrultusunda, her yetişkinin haftada en az iki kez balık yemesini tavsiye etti. Birliğin 'Diyet Rehberi'nde de buna geniş yer verdi. Üstelik tavsiye edilen balıklar,başta somon olmak üzere, tümü oldukça yağlı diye bilinen türden. Bir tek
uyarı ile: Hamile kadınlar yüksek miktarda civa içerebilen 'köpekbalığı eti ve kılıçbalığı' yememeli.

Kalpten beyine
Doktor Stall'ın tavsiyesi ise 'genel akıl sağlığınızı korumak ve ileride çıkabilecek sorunlara karşı erkenden önlem almış olmanız için günde bir iki gram Omega-3 yeterli. Melankolikseniz ya da hafif depresyona girdiyseniz bile 4-5 gram gerekli' diyor. 15 gram cevizde 1.02 gram Omega-3 bulunuyor.

Bir kupa cinsi bardağa sığacak kadar ıspanak ise 0.5 gram içeriyor. Bir köy yumurtasında 0.17 gram. Atlantik somon balığının 6'da birinde 2.35 gram.... Hepsini bir günde tüketmeye gerek yok. Bunların kanıtlanmış bir faydası daha var. Kalbinizi de beyninize de formda tutuyor. Bu ikisi formdaysa kilo sorununuz da yok demektir... Kriz yaşayan ülkelerde tavsiye edilir.

Omega-3 zengini gıdalar
Ispanak .5 gram(bir kupa dolusu) Somon Balığı 2.35 gram(balığın 6'da birinde bulunuyor) Balık yağı kapsülü 0.7 gram(1 kapsül) Ceviz 1.02 gram (15 gramda) Buğday 0.6 gram (3/4 kupada) Köy yumurtası 0.17 gram