Eklemleri Yalayıp Kalbi Isıran O (Dr.Tuncay Filiz)

  Diğer Yazıları

   Eklem ağrıları içinde en önemli sebeplerden biri olan akut romatizmal ateş böyle tanınır tıp literatüründe:"eklemleri yalayan kalbi ısıran"
Bu,eklem hasarından ziyade kalp hasarına dikkat çekmek demektir
Bu,eklemlerin rahatlamasıyla oluşacak bir gevşemeye karşı " uyanık ol!" demektir.
Bu, akut eklem romatizmasını ciddiye almak demektir.

Akut romatizmal ateş
Çocuk ve genç yaş gruplarında sıkça görülen bu rahatsızlık ileri yaş dönemlerine taşıyacağı kalp hastalıkları açısından büyük bir önem taşımaktadır. En sık 6-12 yaşları arasında görülmekle birlikte 2 ile 40 yaşlar arasında da ortaya çıkabilir.
Sıklıkla üst solunum yollarının (boğaz) beta grubu bakterileri ile enfekte olmasından 2-4 hafta kadar sonra eklemlerde kızarıklık ve şişlik ile başlar.
Bir yada birkaç eklem aynı zamanda yada farklı zamanlarda hastalığa yakalanabilir.
Ani olarak başlaması karakteristiktir. Hareketle şiddetlenen eklem ağrıları günlük aktiviteleri dahi kısıtlayabilecek dramatik bir görünüm oluşturabilir.
Böylesi durumlarda yardımcı laboratuar analizleri ile kolaylıkla tanınır ve etkin bir tedavi ile tam bir şifa sağlamak mümkündür
Ancak! Eklem yakınmalarının hemen hiç olmadığı veya çok hafif seyrettiği durumlar vardır ki asıl tehlike buradadır. Böylesi bir hafif seyrin "Hafife alınmasıyla" birlikte sinsi süreç, cümlenin tam anlamıyla "Eklemleri yalayarak kalbi ısırma" konumuna geçer.
Tüm şiddetini ve yıkımını kalp üzerinde göstermeye başlar. Sıklıkla kalp kapaklarina musallat olur.En sik sol karincik ile kulakçik arasinda yer alan ve mitral kapak adi verilen kapagi tutarak o'nun kireçlenmesine yol açar.Bu ise Mitral darlığı adı verilen anatomik ve fonksiyonel bozukluk yaratır.
Daha az sıklıklarla kalbin diğer kapakları yada tüm kalp kası hastalığa yakalanabilir.
Kalbe musallat olmuş bu saldırı kısa ya da uzun bir süreye yayılabilir.
45 yaş altında kalbe bağlı ölümlerin en büyük nedenlerinden biri romatizmal kalp hastalıklarıdır. Tüm yaş gruplarında da kalp hastalıklarının %40'a yakını yine romatizmal kalp hastalıkları oluşturmaktadır.
Son çalışmalarda ailesel yatkınlık üzerine somut verilere ulaşıldığından, ailesinde romatizmal kalp hastalığı olan çocukların üst solunum yolları enfeksiyonlarında daha dikkatli olunmalı ve mutlaka boğaz kültürü ile streptokok bakterisi aranıp kesin tedavi yoluna gidilmelidir.
İşte bu gerçekler geçirilmiş bir üst solunum yolu enfeksiyonundan sonra ortaya çıkan eklem ağrılarının çok hafif de olsa çok ciddiye alınmalarının zorunlu oluşuna işaret eder.
Bir yerde barometre gibide çalışır eklemlerimiz.
Yağmuru yağmadan önce pek çok kişinin eklemlerinde sızlamalar ile haber verişi bundandır.Her türden enfeksiyon hastalıklarında ortaya çıkan hafif yada orta şiddette ateşlerde eklemlerde sızlama ve çözülme ile karakterize yakınmalar yine bundandır.
Eklemlerin bu özel duyarlılığı ile verdiği mesajları çözerek muhtemel hasarların önünü almak için bir dahiliye uzmanının inisiyatifiyle hareket etmek izlenmesi gereken akıl yoludur.

Eklem nedir?
İskeletimizi oluşturan kemikler arasındaki birleşme bölgesine eklem denir.
İskelet sistemimizde başlıca üç tip eklem vardır:
1.Hareketsiz eklemler: Kafatasını oluşturan kemikler arasıdaki eklemler, diş ile diş yuvası arasındaki eklemler.
2.Yarı hareketli eklemler: Kıkırdak yapıda olan eklemlerimizdir.Birinci kaburgamızı göğüs kafesimize bağlayan kıkırdak eklem ve boyundan kuyruk sokumuna kadar sıralanmış omurlarımızı saran eklemler.
3.Tam hareketli eklemler: Romatizmal hastalıkların en sık görüldüğü eklemler bunlardır. Karakteristik özellikleri eklem boşluğu içerisinde sinoviya adı verilen bir sıvı içermeleridir. Diğer ortak özellikleri de;bir eklem boşluğunun varlığı, eklem arasındaki kemiklerin kıkırdakla kaplı olmaları, tüm bu oluşumların eklem kapsülü denilen bir kapsülle sarılı olmaları ve eklem bağları denilen güçlü kas kirişleri ile tutturulmuş olmalarıdır. Diz, bilek,kalça eklemlerimiz bu yapıdadır.
Eklem içindeki sıvı eklemlerin birbiri üzerinde kayarak rahat hareket etmelerini sağladığı gibi ayni zamanda eklem kıkırdaklarını da besler.Yumurta akına benzer ve ancak 0.5 ml kadardır.

Nasıl teşhis edilir?
2-4 hafta öncesi geçirilmiş bir beta hemolitik streptokok enfeksiyonu söz konusudur. Eklemlerde iltihap ya da sadece ağrı görülebilir. Eklem ağrıları gezicidir yani bir eklemden diğerine dolaşabilir. Ateş süreklidir ve zaman içinde ani olarak düşer. Diğer eklem hastalıkları ile birlikte görülen ateşler ise sürekli değil oynaktır.
Geçirilen boğaz enfeksiyonunun beta hemolitik streptokok olduğu, boğaz kültür antibiogram ve birer hafta ara ile yapılan ASO ölçümlerinde 2 kat ya da üstü artış ile doğrulanmış olması gerekir. Her ASO yükselişi akut eklem romatizması anlamına gelmez. Yalnızca buna bakarak gereksiz yere romatizma teşhisi koyup tedavi uygulamak doğru değildir.
Akut romatizmal ateş için teşhis kriterleri şöyle özetlenebilir:
1. Eklem iltihabı yani artrit: Yukarıda tanımladığımız görüntü ve bulgular ile karakterize edilir.
2.Kardit : İltihabın kalp kası yada kapaklarını tutması. Tutulan yere göre kalbe ait hastalık bulguları ortaya çıkar.
3. Döküntüler: Etrafi kırmızımsı ortası beyaz ve kaşıntılı olmayan deri döküntüleridir.Bu döküntüler eritema marginatum olarak adlandırılır.
4.Sinir sistemi bulguları: Kız çocuklarında daha sık görülür. Bardak,kaşık tutamama,sakarlık, istemsiz kaş ve göz hareketleri,istemsiz el hareketleri.
5.Deri altı nodüller : En sık dirsek ve el bileğinde bulunurlar. Sert,hareketli, ağrısız ve mercimek büyüklüğünde oluşumlardır.

Nasıl tedavi edilir?
Ateş ve agrilar kontrol altina alinincaya kadar mutlak istirahat gerekir.
Bol kalorili,vitamin ve minerallerden zengin bir beslenme programı düzenlenir.
Aspirin tedavisi esastır. Kilo ve tolerans durumuna uygun miktarda aspirine başlanır. Boğaz kültür antibiogramına göre uygun antibiyotik seçilir.En uygunu Penisilindir. Alerjisi olanlarda doktorunuzun tercih edeceği bir antibiyotik kullanılır.
Kalp ve nörolojik sorunları olanlarda ihtiyaç halinde kortizon tedavisine başlanır.
Kalp yetmezliği var ise kesin yatak istirahati uygulanıp,ACE inhibitörü,idrar söktürücü ve digoxin adı verilen ilaçlar kullanılır.

Korunma tedavisi nedir?
Akut romatizmal ateşten sonra aylık penisilin iğneleri ile korunma yöntemidir. En az 5 yıl boyunca devam edilmesi önerilir. Bu süre içerisinde hastalıkta tekrar görülmezse koruma tedavisine son verilir.
Eğer kalp problemi söz konusuysa korunma tedavisine yaşam boyu devam etmek gerekir.

Romatizma nedir?
Hareketimizi sağlayan eklem, kas ve bunları birbirine bağlayan dokuların sürekli ya da aralıklı olarak şiş,kızarık ve ağrılı bir halde bazen de şekil bozukluğu ile kendilerini ifade ettikleri hastalık durumlarına romatizma adını vermekteyiz.
Romatizma aslında tek bir hastalığı değil yüzlerce farklı hastalığın sebep olabileceği durumu özetler. Bir başka deyişle romatizma bir tanı değil bir bulgudur. Sorun onu yaratan nedeni bularak tedavi yoluna girebilmektir.
İltihaplı romatizmadan kronik romatoid artrite,yumuşak doku romatizmalarından dejenere olmuş eklem hastalıklarına kadar çok geniş bir yelpaze içinde
Konu başlığı yaptığımız yeni başlamış (akut) romatizma ile uzun bir süreden beri devam eden (kronik) romatizma ayrımı da tanı ve tedavide önem taşır.
Romatizmal hastalıklar kadınlarda daha sık görülmekle birlikte çocuk yaşlarda da ortaya çıkabilmektedir.Pek çok romatizmal hastalıkların soya çekimsel özellikleri olduğu bilinmektedir.
En sık görülen romatizmal hastalık halk dilinde kireçlenme diye tanımlanan artrozdur. Buradaki sorun eklem aralığındaki kıkırdağın bozulmasıdır. En sık 60 yaşlarına doğru kalça ve diz eklemlerinde ortaya çıkar.