Gelişmiş ülkelerde kalp damar hastalıklarından ölüm, birinci sıradadır. Dünya Sağlık Örgütü, kalp-damar hastalıklarını 1 numaralı insanlık düşmanı ilan etmiştir. Ancak, düşmanı gözlerken hedefi şaşırmamak gerekir. Siyahla beyazı, akla karayı, geceyle gündüzü ayırt eder gibi dostla düşmanı da iyi tanımalı. Kaostan düzen oluşma bağlamında savaştan barış çıkarmalı.      

Memeliler aleminde kolesterol bakımından en yüksek değer, yalnızca bizde yani insan türünde saptanmıştır. Bunu, türümüzün evriminde önemli bir ayrıcalık olarak düşünmek gerek! Bu bağlamda elbette kolesterolü düşürelim ama bunu yok etmek için değil, raptı zapta almak için yapalım.

         Kanımızda iki çeşit yağ vardır. Bunlar, kolesterol ve trigliserid dir. Kolesterol ve trigliserid, kanımızda yeterli düzeyde oldukları sürece zararlı değil, tersine son derece yararlı işler yaparlar.

Kolesterol; beyin, kalp, böbrek, karaciğer gibi tüm organlarımızda ve dokularında mevcuttur.  Başta seks hormonlarımız olmak üzere tüm hormonlarımızın temel yapı taşlarından biridir. Kolesterol ya da yağsız hayat, olmazsa olmaz. Kan yağlarının en önemli etkileri hücrelerimizin yapısını korumak ve yaşamsal görevleri idame ettirmektir.

Bugün için genel kabul gören yağ değerleri şu şekildedir:

         İdeal yağ miktarları

Toplam Kolesterol 200 mg/dl altında olmalıdır

LDL Kolesterol 130 mg/dl altında olmalıdır.

HDL Kolesterol 40 mg/dl üstünde olmalıdır.

Trigliserid 150 mg/dl altında olmalıdır.

Koroner damar hastalığı olanlarda ve inme geçirenlerde LDL Kolesterol düzeyinin 100 mg/dl altına düşürülmesi gerekir.

         Kolesterol ve trigliserid’in normalden fazla artışı iki önemli soruna neden olur: Damarlarımızda daralma ve kanımızda koyulaşma yani pıhtılaşmaya eğilim.

         Kanımızdaki kolesterolün %75’i karaciğerimiz tarafından imal edilir. Gerisi ise gıdalarla aldıklarımızdır. Görüldüğü gibi, gıdaların kanımızdaki kolesterol düzeyine katkısı son derece düşüktür. Sorun, karaciğer tarafından aşırı kolesterol sentez edilmesidir. Bir başka deyişle karaciğerimizin arzı, vücudumuzun talebinden fazla olursa, üretimden kaynaklanan anarşi ortaya çıkar. Tıpkı yaşadığımız çağa damgasını vuran global ekonomi gibi. Her iki halde de bedeli,  yüreklerimiz öder. İşte bu fazla kolesterol üretimi, soya çekimsel olarak bazılarımızda ön plana çıkar ve neden farklı kolesterol düzeylerine sahip olduğumuzu açıklar. Kolesterol artışına yol açan diğer nedenler de aşırı kilo ve strestir. Kadınlarda menapoz süreci ile birlikte kan kolesterol düzeyleri yükselmeye başlar.

         Yağ kaynakları

Et ve et ürünleri başlıca kolesterol kaynaklarıdır. Trigliserid ise yağların doğal halidir. Besinler de bulunduğu şekilde kanımıza karışır, bir kısmı da karaciğerimizde sentez edilir. Kolesterol yüksekliği olmadan tek başına trigliserid yüksekliği, çok büyük sorun yaratmaz. Ancak, LDL kolesterol yüksekliği ya da  HDL kolesterol düşüklüğü ile birlikte trigliserid yüksek ise dikkatli davranmak gerekir. Bu koşullar, kalp krizi adına “tehlike var!” demektir.

Özellikle tereyağı ve margarin gibi katı yağlar, trigliserid kaynaklarıdır. Fazla miktarda alındıklarında karaciğer tarafından kolesterole dönüştürülürler. Ayni şekilde fazla karbonhidrat yani şekerli gıda aldığımızda, karaciğerimiz bunları trigliseride çevirir ve kanımıza salar. Aşırı alkol tüketenlerde de karaciğerde trigliderid sentezi artar. Gıdalarımızdaki yağ ve karbonhidrat oranı, içtiğimiz ilaçlar ve fiziksel aktivitelerimiz, trigliserid düzeylerimizi etkiler. Bu nedenle trigliserid ölçümü, koşullar dikkate alınarak yapılmalıdır.

İlaç tedavisi

Kolesterol düzeyini düşüren en etkin ilaç grubu statinlerdir. Bu ilaçlar, karaciğerimizde kolesterol sentezini bloke ederek etki gösterirler. En etkili olanları, üçüncü kuşak olarak tanımladıklarımızdır.

Karaciğer üzerinde olumsuz etkilerine karşı, belirli aralıklarla karaciğer fonksiyon testleri yaptırmak gerekir. Kas ağrılarına da yol açabilirler.

Gıdalarımızdaki yağ içeriğini azaltarak trigliserid düzeyini düşürebiliriz. Diyet ile düşmediği durumlarda Fibrat grubu ilaçlar önermekteyiz.

HDl kolesterol düzeyini yükseltmek için spor yapmak son derece yararlıdır.

Kolesterol yükselten hastalıklar

*Ailesel yağ hastalıkları

*Böbrek iltihaplanması

*Hipotiroidi

*Karaciğer hastalıkları

*Şeker hastalığı

*İlaçlar

LDL Kolesetrol için:

100 mg/dl altı arzu edilen

160-189 yüksek

190 çok yüksek

Total kolesterol

200 arzu edilen

240 yüksek

HDL Kolesterol

40 düşük

60 arzu edilen

Trigliserid

150 mg/dl altı normal

150-199 mg/dl sınırda

200-499 mg/dl yüksek

500 mg/dl üstü çok yüksek

Nasıl beslenelim?

*Etleri pişirmeden önce yağlarını ayırın

*Sakatat tüketmeyin

*Sucuk, sosis, salam tüketimini azaltın

*Balık, tavuk etini tercih edin

*Bol sebze ve meyve tüketin

*Yoğurt ve peyniri az yağlı tercih edin

*Pasta, krema ve dondurmayı az tüketin

*Haftada 3’ ten fazla yumurta yemeyin

Ne yapmalı?

*Stresten uzaklaş

*Dengeli beslen

*Kolesterollü gıdaları azalt

*Spor yap

Kimler Risk Altındadır?

*Kadınlar için 45, erkekler için 55 yaş üzerinde olanlar

*Ana, baba, kardeşlerinde kalp hastalığı olanlar

*Sigara içenler

*Düşük HDL, yüksek LDL si olanlar

*Tansiyonu 130/85 mm Hg üzerinde olanlar

*Şeker hastaları

*Aşırı şişmanlar